Lokalizacja: Strona główna >> Słowo i Mickiewicz

Słowo i Mickiewicz

Rozbiór Czechosłowacji wpłynął na istotną zmianę w stanowisku wileńskiego „Słowa" wobec Niemiec, zarysowującą się już od początku 1939 r. Jego redaktor naczelny — Stanisław Cat-Mackiewicz pisał: „Pierwsze uczucie to podziw dla Napoleona XX wieku Adolfa Hitlera... Ma prawo do nazwy Największego Niemca i do nazwy największego geniusza XX wieku. Druga refleksja to uczucie obrzydzenia, szkaradzieństwa do narodu czeskiego. Prezydent Czech i minister spraw zagranicznych podpisali haniebny z punktu widzenia każdego narodu dokument". Ale obok tego Cat stwierdzał, że ,.w tej tragicznej dla naszej Ojczyzny chwili, należy szukać nowej drogi wobec nowej sytuacji. Oczywiście obronność Polski jest dziś rzeczą najważniejszą". Od chwili rozbioru Czechosłowacji Mackiewicz zrezygnował ze swej koncepcji sojuszu z Niemcami, uznając ją w nowej sytuacji za nierealną. Z tym większą mocą wystąpił on z postulatami wzmożenia obronności kraju w obliczu niebezpieczeństwa niemieckiego oraz z krytyką dotychczasowej polityki rządu. W tym okresie wiele jego artykułów uległo konfiskacie. Njp. 17 marca 1939 Mackiewicz zamieścił w „Słowie" artykuł zatytułowany Los Polski spoczywa w rękach Prezydenta Rzplitej. Artykuł ten został skonfiskowany — pozostał z niego jedynie tytuł i motto, które brzmiało: ,,Z Czechosłowacją mieliśmy 900 km granicy, obecnie mamy z tego 750 km z Niemcami i 150 z Węgrami. Pięciokrotne sąsiedztwo Niemiec opłaca granicę z Węgrami. To za dużo!" Motto to świadczy w pewnym stopniu o tendencji skonfiskowanego przez cenzurę artykułu. W dniu następnym Mackiewicz ponowił krytykę rządu polskiego w artykule pod zbliżonym tytułem, ale najprawdopodobniej w sposób mniej ostry od artykułu z dnia poprzedniego. Za zagadnienie podstawowe uznawał on powołanie takiego rządu polskiego, który by „wydostał z zagranicy pieniężne możliwości na dokonanie zbrojeń polskich w wysokości wielokrotnie przewyższającej nasz obecny budżet wojskowy... który by potrafił na podstawie przyjacielskiej i ugodowej, lecz w sposób stanowczy i niezmienny, dokonać pomiędzy nami a Niemcami podziału sfery wpływów i zainteresowań... który by w ten sposób pokierował naszą polityką za granicą, aby doprowadzić do polsko-węgiersko-litewskiej wspólnoty, którą uważam za konieczna dla utrzymania na dystans dłuższy bytu państwowego tych trzech narodów... Dzisiaj nasze położenie jest ciężkie, za dopuszczenie do którego rząd obecny jest odpowiedzialny. Zostaliśmy otoczeni przez nad wyraz wzmocnionego sąsiada, z którym nie potrafiliśmy zawczasu uzgodnić ani zlikwidować kwestii spornych i jątrzących" . Jak wynika z tego fragmentu artykułu, Mackiewicz nie porzucił myśli o sojuszu polsko-węgierskim, a nawet postulował rozszerzenie go, przez objęcie nim Litwy. Znając poprzednie stanowisko Mackiewicza, przeciwne jakiemukolwiek zbliżeniu z Litwą, ze względu na możliwość zrozumienia tego jako akt antyniemiecki, koncepcję tę należy uznać za koncepcję rzeczywiście, w swych intencjach, antyniemiecką.